Pozycja Olsztynecka

Pozycja Olsztynecka (Hohensteiner Stellung) została zbudowana przez Niemców w latach 1937-39 a jej przebieg wynikał nie tylko z analizy taktycznej ale również z doświadczenia. To właśnie tędy kierowane było natarcie armii Samsonowa w sierpniu 1914r. podczas bitwy pod Tannenbergiem. Pozycję Olsztynecką wytyczono łukiem na odcinku ponad 80 km(*) od jeziora Szeląg Wielki, wzdłuż, rzeki Drwęcy i jez. Mielno, dalej w rejonie Witramowa i Bolejn, jez. Omulew, jez. Dłużek do jez. Kalwa i Serwent. Zatem gdzie tylko można było wykorzystano naturalne przeszkody natomiast najsilniej zabezpieczane były główne drogi. Przy nich właśnie ustawiono schrony bojowe z których można było prowadzić ostrzał z broni maszynowej (ckm MG 08 lub MG 34) oraz działka p.panc. kalibru 37mm (PAK Panzerabwehrkanone wz. 35/36) mogącego z odległości 1000m przebić 22 mm pancerz czołgu lub tankietki. Wokół nich rozmieszczono i dobrze zamaskowano schrony bierne, mające zapewnić osłonę oddziałom piechoty. Do 1939 roku powstało prawdopodobnie 120(**) takich schronów. Większość dotrwała do dziś w dość dobrym stanie.

Latem 1939 roku rozpoczęto ześrodkowanie 3 Armii niemieckiej do uderzenia na Polskę. Wzrastającą liczbę jednostek Wehrmachtu tłumaczono przygotowaniami do uroczystości tannenberskich, organizowanych w Mauzoleum Hindenburga pod Olsztynkiem. Pozycja Olsztynecka stała się zapleczem dla I Korpusu gen. Petzela uderzającego na kierunku mławskim. Po zwycięskiej wojnie z Polską, fortyfikacje olsztyneckie znalazły się daleko od nowych granic i przestały pełnić rolę obronną. Dopiero w 1944 roku w obliczu realnego zagrożenia ze strony Armii Czerwonej, Niemcy rozpoczęli odnawianie umocnień. Wykopano rowy przeciwczołgowe i kilka linii okopów wzmocnionych tzw. Kochbunkrami (jednoosobowe stanowiska w postaci betonowych studzienek), montowano zasieki i zapory. Do wykonania tych prac wykorzystano również jeńców ze Stalagu IB. W styczniu 1945 roku wojska radzieckie bez większego oporu przeszły Pozycję Olsztynecką.

W listopadzie 2010 roku w Witramowie przeprowadzono skomplikowaną technicznie operację przeniesienia w całości betonowego bunkra ważącego 464 tony. Operacja ta kosztowała ok. 2 mln zł przez co media okrzyknęły schron w Witramowie „najdroższym bunkrem w Polsce”. Żeby możliwe było przeniesienie go w całości, został obudowany stalową klatką o wadze 66 ton i wymiarach 12 na 11 i wysokości 6 metrów. Klatkę z bunkrem podniosły dwa żurawie gąsienicowe „HERKULES”, każdy o udźwigu ok. 500 ton i przeniosły na odległość ok. 50 metrów. Bunkier stał pierwotnie przy krawędzi jezdni drogi krajowej nr 7 i podczas jej przebudowy do klasy drogi ekspresowej okazał się poważną przeszkodą ponieważ to obiekt zabytkowy. Gdy Wojewódzki Konserwator Zabytków kategorycznie nie zgodził się na jego zniszczenie, tańszym rozwiązaniem okazało się przeniesienie bunkra niż zmiana przebiegu drogi

Relacja z operacji.

Dzięki inicjatywie i społecznej pracy członków Koła nr 5 Związku Żołnierzy Wojska Polskiego w Ostródzie powstał w Starych Jabłonkach Skansen Fortyfikacji. Odrestaurowano jeden z lepiej zachowanych bunkrów bojowych Pozycji Olsztyneckiej (SP/Pak 5), aranżując w jego wnętrzu wystawę wyposażenia wojskowego przybliżającą warunki zakwaterowania i służby żołnierzy. Skansen fortyfikacji obejmuje również 5 schronów biernych rozmieszczonych w najbliższej okolicy.

Fotografie SP 5: ZŻWP Koło nr 5 Ostróda – Skansen Fortyfikacji Bunkier Stare Jabłonki

Prezentowaną powyżej mapę Pozycji Olsztyneckiej, oparłem na początku jej powstawania, o własne badania. Najpierw te najłatwiejsze, czyli usytuowane przy drogach bunkry bojowe. Potem usiłowałem namierzać lokalizację bunkrów biernych przy pomocy mapy cieniowanej rzeźby terenu z Geoportalu. Dość skutecznie. Dlatego cieniowana rzeźba jest jedną z nakładek, którą dodałem do prezentacji. Ostatecznie, najwięcej lokalizacji udało się ustalić dzięki blogowi na Facebooku (p. niżej) i prezentowanym tam mapkom poglądowym. Stąd też wzięła się identyfikacja bunkrów. Bierne mają numerację kolejną(***) z poprzedzającą literą L (laufende Nummer). W wielu z nich z resztą, zachowały się oryginalne oznaczenia namalowane na ścianie wejścia. Bunkry bojowe oznaczone są skrótem Pak (Panzerabwehrkanone) i numerem nadanym w dokumentacji archiwalnej. W tekście używam natomiast oznaczenia SP (Sperrstand) za innymi autorami.

Ostatnio (styczeń 2021) mapę wzbogaciłem o rozszerzone podpisy i zdjęcia dostępne po kliknięciu danego obiektu. Jako że zdjęcia zajmują całą wysokość okienka z mapą zachęcam do przełączania w tryb pełnoekranowy
– przycisk [  ] z lewej strony.

Zarówno mapa Pozycji Olsztyneckiej, jak i informacje o obiektach będą sukcesywnie uzupełniane. Zapraszam do samodzielnych poszukiwań, a do pogłębiania wiedzy polecam: Pozycja Olsztynecka w obszarze gminy Nidzica; artykuły na stronie hauba.pl oraz blog na Facebooku Pozycja Olsztynecka. Jest również coś offline: W. Różewicz (2006), „Fortyfikacje nowożytne Prus Wschodnich. Przewodnik”


* Różewicz podaje całkowitą długość P.O. na 103 km co można przyjąć wliczając całą długość jezior: Szeląg na początku linii i Serwent na jej końcu.
** Najważniejsi autorzy powielają informacje o niewybudowaniu 2 schronów biernych ze 120 zaplanowanych. Jednak różnią się w kwestii których. Różewicz wymienia L 52 i L 73, Autor bloga na Facebooku, L 70 i L 72. Z powyższych nie znalazłem jeszcze L 52, ale skoro na Facebooku są jego zdjęcia to przypuszczam, że raczej jest wybudowany.
*** Numeracja na dostępnych mapach, powielających archiwalne dane niemieckie, może zawierać błędy. Tak jest np. z bunkrem L 50 który na mapach dostał nr 51. Do sprawdzenia są bunkry L 77 i 78 gdzie wydaje się, również nastąpiła pomyłka.